Hyeongsik wrócił do kwatery, zjadł śniadanie i zaraz poszedł do szkoły. Nie posłuchał nawet staruszki, która powiedziała: „Okropnie zmęczoną minę pan ma, niech pan dziś odpocznie”. Przez ostatnie trzy dni Hyeongsik zbytnio się wysilał i źle sypiał, więc był potwornie wyczerpany – na twarzy malowało się wręcz zmęczenie. A jednak na pierwszą lekcję miał dziś angielski z czwartą klasą. Gdyby wziął wolne i wczoraj, i dziś, wypadłyby mu dwa dni pod rząd. To Hyeongsikowi ciążyło. Przed chorobą nigdy nie opuścił ani jednej szkolnej godziny. Nawet gdy dopadło go przeziębienie, z nieznośnym bólem głowy i gorączką, siłą woli pojawiał się w szkole. A potem, nawet jeśli choroba się pogłębiała, Hyeongsik czuł satysfakcję, mówiąc sobie: „Wypełniłem swój obowiązek”. Uważał za wielki grzech, by dla własnej wygody – jednej godziny spokojnego odpoczynku – sprawić, by ponad stu młodych ludzi zmarnowało po godzinie swojego czasu. Lecz w tej gorliwości chodzenia do szkoły kryło się coś więcej niż tylko poczucie obowiązku. A było to, co następuje.
Hyeongsik dorastał w samotności. Wychował się, nie znając miłości rodziców ani rodzeństwa. Co więcej, nie miał też kochanych przyjaciół. Miłość rówieśników o podobnym temperamencie jest nierzadko równie silna co miłość rodzeństwa. Jednak Hyeongsik nie miał stałego miejsca pobytu, więc brakowało mu okazji, by zawrzeć takie znajomości. A w czasach, gdy biedny tułał się po świecie, dzieci, które mogłyby zostać jego towarzyszami, gardziły nim i nie chciały go uznać za równego sobie. Gdy Hyeongsik miał dwanaście lat, bardzo pokochał swego młodszego kuzyna. Byli rówieśnikami, dawniej nawet razem uczyli się pism. Pewnego razu Hyeongsik bawił się u kuzyna do późna w nocy. Niezmiernie się ucieszył, że będzie mógł spać z nim w jednym łóżku. Mógł co prawda wrócić do stryjecznego wuja, u którego mieszkał, ale uparł się i prosił, by pozwolono mu zostać: „Jest ciemno, nie mogę iść”. Lecz kuzyn zawołał głośno, tak że usłyszała cała rodzina: „Bo w twoich ubraniach jest mnóstwo wszy!” Wtedy Hyeongsik, jednocześnie zraniony i wściekły, nie mogąc nic poradzić, wybiegł z tamtego domu ze łzami w oczach. I rzeczywiście, jego ubrania i włosy roiły się od wszy. Dlatego mały Hyeongsik nie zaznał nawet smaku przyjaźni. Gdy później trafił do domu Park Jinsy, przebywał tylko z ludźmi starszymi od siebie o ponad dziesięć lat. Tak samo było, gdy przyjechał do Gyeongseong. Okazję, by poznać smak przyjaźni, Hyeongsik miał dopiero podczas studiów w Tokio. Było tam wielu chłopców w jego wieku. Spragniony przyjaźni Hyeongsik starał się jak mógł zbliżyć się do nich. Jednak od dziecka targany przez los, niepostrzeżenie stracił młodzieńczy urok, a na twarzy i w sercu pojawiło się coś ze statecznego dorosłego. Dlatego choćby nie wiem jak bardzo starał się zaprzyjaźnić z rówieśnikami, ci nie otwierali przed nim serc. Co więcej, Hyeongsik znacznie przewyższał ich wiedzą, więc młodzieńcy darzyli go szacunkiem należnym starszemu koledze, ale nie chcieli wziąć go pod ramię, uścisnąć dłoni i zostać przyjaciółmi. Gdy spotykali Hyeongsika, przerywali figle, pochylali głowy i mówili: „Dzień dobry”. Hyeongsik, nie mając wyboru, odpowiadał: „Dzień dobry”. Pewnego razu złapał chłopca młodszego o jakieś dwa lata i powiedział:
„Słuchaj, zostańmy przyjaciółmi. Ty i ja, trzymajmy się razem”.
Chłopiec, myśląc, że to żart, odpowiedział: „Tak jest”, zdjął czapkę, zasalutował i uciekł. Potem, przy każdej nadarzającej się okazji, Hyeongsik próbował zaprzyjaźnić się z chłopcami, ale oni tylko chichotali, salutowali i uciekali. W końcu Hyeongsik nigdy nie zdołał zdobyć przyjaciela wśród rówieśników. I do dziś przyjaźnił się wyłącznie z ludźmi starszymi od siebie o dziesięć czy więcej lat. Kiedyś Hyeongsik z goryczą wyznał sam przed sobą:
„Przeskoczyłem swój młodzieńczy wiek!” Serce Hyeongsika, który nie zaznał młodości, było rzeczywiście pełne pustki. Często mawiał: „Odebrano mi jedno z praw człowieka” i dodawał: „A to prawo jest największym i najsłodszym prawem w życiu”. Za każdym razem, gdy mówił coś takiego, nie potrafił opanować uczucia pustki i ciężko wzdychał.
Gdy mając dwadzieścia jeden lat został nauczycielem w Szkole Gyeongseong i zyskał okazję do częstego obcowania z chłopcami, też odczuwał tę samą pustkę, gdy ci, mówiąc „Panie nauczycielu”, wymykali się i stronili od niego. Aż przyszedł mu do głowy pomysł, żeby samemu zapisać się do jakiegoś gimnazjum i bawić się z tymi chłopcami.
Hyeongsik darzył uczniów ogromną miłością. Każde jego słowo i czyn wobec nich, każde bez wyjątku, brało się z gorącego uczucia. Hyeongsik wycierał małym uczniom nosy, wiązał sznurowadła i tasiemki u ich ubrań. Niektórzy nauczyciele śmiali się z tego; niektórzy nawet interpretowali tę ogromną miłość Hyeongsika do uczniów w złym świetle. Zwłaszcza jego szczególną sympatię do Yi Hui-gyeonga tłumaczono pożądaniem urody chłopca. Pojawiali się tacy, którzy z przekonaniem twierdzili, że wiedzą coś o nieczystym związku Hyeongsika i Hui-gyeonga. Hyeongsik otrzymywał nawet ostrzeżenia od znajomych. Hui-gyeongowi też zdarzało się paść ofiarą niemiłych drwin ze strony kolegów. Niektórzy złośliwie twierdzili, że to protekcja Hyeongsika sprawia, iż Hui-gyeong jest prymusem.
Mimo to Hyeongsik nadal kochał uczniów. Myślał nawet, że gdyby któreś z nich zachorowało na chorobę, którą wyleczyć może tylko picie ludzkiej krwi, on sam chętnie przeciąłby własną tętnicę. W stosunku do niektórych, jak Yi Hui-gyeong, odczuwał miłość równie gorącą, jaką mężczyzna darzy kobietę.
🙝 🙟
Choć to dygresja, warto przy tej okazji opowiedzieć nieco o dotychczasowym życiu nauczycielskim Hyeongsika. Jego czteroletnia praca w Szkole Gyeongseong streszczała się jednym słowem: była życiem miłości i udręki.
Miłość Hyeongsika, przez dwadzieścia lat zamknięta i wygłodzona, gdy został nauczycielem i zetknął się z chłopcami, zaczęła się wydobywać – jak pędy rośliny, które długo skrywała zasłona, a które ruszają na wiosnę, gdy powieje ciepły wiatr. Nie zaznawszy miłości rodziców, rodzeństwa ani przyjaciół, a co dopiero miłości do kobiety, o której nawet nie śnił – miłość Hyeongsika niczym przypływ zalała czterystu młodych uczniów Szkoły Gyeongseong. W swoim dzienniku napisał kiedyś:
„Jesteście moimi rodzicami, braćmi, siostrami, żoną, przyjaciółmi i synami. To wy zajęliście moją miłość, całą moją duszę. Dla was będę pracował i kochał, aż krew ta wyschnie, aż ciało to się starze i aż kości te się wykrzywią”. To zdanie wyrażało niekłamaną czułość Hyeongsika. Każdego ranka, wchodząc do szkolnej bramy i widząc bawiących się uczniów, Hyeongsik czuł radość. Każdej godziny, stojąc na katedrze i patrząc, jak uczniowie patrzą na niego i słuchają jego słów – czuł radość. Nocą, leżąc sam w łóżku i myśląc o tym, jak się bawili i uczyli – czuł radość. I zastanawiał się, jak by tu jeszcze więcej ich nauczyć, jak upiększyć ich zachowanie, jak rozbudzić ich ducha. Mówił wszystko, co wiedział, stosował wszystkie możliwe metody. Gdy uczniowie podczas debaty używali tego, czego ich nauczył, albo gdy przy jakiejś okazji stosowali metodę, którą im zalecił, Hyeongsik czuł niezmierną radość.
Tak oto przez ostatnie cztery lata większość czasu i energii Hyeongsika pochłaniali uczniowie. Przez to jego nerwy nieco osłabły, a ciało stało się słabsze. On sam zdawał sobie z tego sprawę. Lecz gdy stawał przed czwartą klasą, którą ukształtował własnymi rękami, odczuwał radość i satysfakcję podobną do tej, jaką czuje rolnik, który latem pocił się i mozolił, a jesienią patrzy na pola i łąki, gdzie kłosy pożółkły i pochyliły się. Hyeongsik myślał, że większość wiedzy uczniów czwartej klasy, większość ich pięknych myśli, słów i czynów, to owoc jego własnego wysiłku. I rzeczywiście: nie tracąc żadnej okazji, przekazywał im swoją wiedzę, doświadczenie, wrażenia, a nawet zabawne historie. Teraz, gdy stanął przed czwartą klasą, rozdał już chyba wszystko, co miał – tak, że prawie nie miał już nic do powiedzenia. Każdą wolną chwilę poza nauczaniem obowiązkowego materiału wypełniał opowieściami, które uważał za nowe i pożyteczne. Jednym z powodów, dla których Hyeongsik czytał książki, była właśnie chęć dzielenia się nimi z uczniami. A uczniowie z przyjemnością słuchali jego opowieści. Prosili go nawet: „Niech pan jeszcze coś opowie!”. Widząc te prośby, Hyeongsik odczuwał jeszcze większą satysfakcję. Oczywiście wśród uczniów zdarzali się tacy, których nudziły opowieści Hyeongsika, a gdy on z przejęciem mówił, oni umyślnie się rozglądali i bawili długopisem w notatniku. Lecz Hyeongsikowi wydawało się, że większość słucha go z zainteresowaniem. Dlatego uczniowie nie szczędzili mu podziwu, wiedzy i radości. Wielu nauczycieli przyznawało, że to Hyeongsik ma największy wpływ na uczniów – i on sam był o tym głęboko przekonany.
Inni nauczyciele nie uważali jednak, by wpływ Hyeongsika na uczniów był szczególnie dobry. Niektórzy nawet go oczerniali, mówiąc, że zaszczepia w uczniach pychę albo że czyta im złe powieści, które mącą im w głowach.
Te oszczerstwa nie były całkiem bezpodstawne. Hyeongsik zawsze twierdził, że należy dawać uczniom jak najwięcej swobody, i namawiał dyrekcję, by w miarę możliwości szanowała wolę uczniów. Zwłaszcza gdy Hyeongsik zaczynał pracę w tej szkole, dyrektor i wicedyrektor byli skrajnymi autokratami. Uczniowie nie śmieli pisnąć ani słowa, by wyrazić swoje zdanie wobec nauczyciela. Jeśli ktokolwiek odważył się choćby skomentować lub sprzeciwić rozkazowi szkoły czy słowom nauczyciela, był surowo karcony na oczach wszystkich, a potem zawieszany w prawach ucznia, a w cięższych przypadkach – wydalany ze szkoły. Dlatego Hyeongsik, przepełniony wolnymi ideami, wielokrotnie ścierał się z nimi. Czasem mówił uczniom wprost:
„Jeśli macie jakieś zastrzeżenia wobec nauki, słusznym jest mówić o tym otwarcie. A jeśli szkoła uznaje słuszną sprawę za niesłuszną, wolno wam się sprzeciwić”. Mówił nawet takie niebezpieczne rzeczy. Dlatego słowa Bae Hak-gama, że to Hyeongsik sprowokował ostatnie zamieszki uczniów, wcale nie były bezpodstawne.
Hyeongsik w sposób zawoalowany zachęcał też uczniów trzecich i czwartych klas do literatury. Wśród uczniów pojawili się tacy, którzy czytali powieści, książki filozoficzne, czasopisma. Znalazło się też kilku, którzy udawali wielkich literatów, myślicieli, filozofów – chodzili z pochylonymi głowami, jakby rozważali jakieś wielkie sprawy. Ci uczniowie wyśmiewali innych nauczycieli, mówiąc, że to ludzie, którzy nie mają pojęcia o życiu duchowym, że są kompletnie niedojrzali. Hyeongsik widział w tym postęp uczniów i cieszył się. Inni nauczyciele postrzegali to jako demoralizację i zarozumiałość. Co więcej, nie tylko nauczyciele – także niektórzy uczniowie śmiali się z grupy Hui-gyeonga, która nosiła ze sobą książki zapisane drobnym drukiem i najnowsze numery czasopism.
🙝 🙟
Oczywiście grupa Hui-gyeonga nie rozumiała tych trudnych książek. Po przeczytaniu dziesięciu czy dwudziestu stron nie potrafili pojąć systematycznie ukrytego w nich sensu. Zadowalali się tym, że tu i ówdzie wyłapali fragment, jedno czy dwa zdania, które wydawali się pojmować. Czytanie wielu stron dziennie, nawet jeśli ich nie rozumieli, było dla nich powodem do dumy. Uważali za zaszczyt, że potrafią zapamiętać nazwiska zachodnich literatów, filozofów, religioznawców i tytuły ich dzieł – tak, jak nauczyli się od Hyeongsika. Cytowali na debatach i w rozmowach między przyjaciółmi takie zdania z przeczytanych książek jak „Czym jest życie?” czy „Czym jest wszechświat?”. Przywoływali aforyzmy Tołstoja lub Szekspira, niekiedy recytując je w całości po angielsku. Nawet ci, którzy cytowali, sami nie do końca rozumieli znaczenie. Lecz gdy cytowali, wydawało im się, że dobrze wyrażają to, co chcieli powiedzieć. A inni uczniowie, którzy tego słuchali, prychali z dezaprobatą, ale w duchu zazdrościli im tej rozległej wiedzy. Sami po kryjomu kupowali stare czasopisma i próbowali czytać. Albo po cichu zapamiętywali to, co usłyszeli od grupy Hui-gyeonga, by później pochwalić się tym gdzie indziej.
Yi Hui-gyeong miał całkiem niezłe zdolności rozumienia. Hyeongsik uważał, że najbardziej dojrzały umysł ma właśnie Hui-gyeong. Hui-gyeong sam wierzył, że pojmuje to, co mówi Hyeongsik. Gdy siadali razem, rozmawiali o problemach życia i wszechświata, jakby spotkali się dawno niewidziani myśliciele o zbieżnych poglądach. Hyeongsik myślał jednak, że wciąż ma w zanadrzu wiele wzniosłych idei, których Hui-gyeongowi jeszcze nie zdradził. I tak było naprawdę. Czasem, gdy Hyeongsik przez dłuższy czas wykładał swoje poglądy, widział, że Hui-gyeong siedzi nieruchomo i patrzy tępo. Wtedy uśmiechał się pobłażliwie, jakby mówił: „Jeszcze nie rozumiesz”, i urywał. W takich momentach Hui-gyeong czuł się jakby upokorzony, rumienił się. Oczywiście uznawał, że Hyeongsik ma większą wiedzę i głębsze myśli. Ale nie sądził, by Hyeongsik wyprzedzał go o wiele dziesiątków mil. Gdy więc Hyeongsik traktował go tym protekcjonalnym „A ty byś to zrozumiał?”, rodziło się w Hui-gyeongu uczucie niechęci i buntu. Do drugiej klasy Hyeongsik wydawał się Hui-gyeongowi kimś wyprzedzającym go o tysiące mil. Myślał, że w głowie Hyeongsika nie ma niczego, czego by nie było, że każde słowo, które wychodzi z jego ust, ma głęboki sens. Uważał Hyeongsika za osobę o największej wiedzy i najgłębszych myślach w całym Joseon. Jednak od połowy trzeciej klasy zaczął widzieć w Hyeongsiku kogoś niewiele różniącego się od niego samego. Wiedza Hyeongsika nie wydawała się już tak ogromna, a to, co Hyeongsik myślał, jemu samemu też przychodziło do głowy. To, co Hyeongsik mówił z katedry, nie było już szczególnie godne podziwu. Hui-gyeong myślał, że gdyby sam stanął na katedrze, dałby radę powiedzieć tyle samo. A jednak, gdy przychodziło co do czego na debacie, i tak nie dorównywał Hyeongsikowi. Lecz, jak sądził, nie dlatego, że był gorszy. Hyeongsik przez lata pracy przyzwyczaił się do mówienia; gdyby on sam poćwiczył, przerósłby Hyeongsika. Hui-gyeong myślał, że za trzy lata przewyższy Hyeongsika myślą, wiedzą i mową, i wszystkim. Gdy w czwartej klasie zaczęli uczyć się z podręcznika do angielskiego, zdarzało się, że Hyeongsik nie znał jakiegoś słowa albo nie umiał jasno wytłumaczyć zasad gramatyki. Wtedy Hui-gyeong przestał patrzeć na Hyeongsika z podziwem nawet w kwestii angielskiego. Teraz Hyeongsik wydawał mu się kimś, kto wyprzedza go zaledwie o parę kroków. A w przyszłości Hui-gyeong wyobrażał sobie, że przerodzi Hyeongsika dziesięciokrotnie, a nawet dwudziestokrotnie. Hui-gyeong zaczął pogardzać nauczycielami w gimnazjum. Już dawno uznał innych nauczycieli za puste skorupy, które nic nie wiedzą. Nawet Hyeongsik, który spośród nich wydawał się najbardziej wiedzący, po bliższym poznaniu okazał się nikim. Hui-gyeong myślał, że nie jest stworzony do zawodu nauczyciela w gimnazjum. W przyszłości zostanie wielkim uczonym lub zdobędzie doktorat. A jeśli już miałby wrócić do gimnazjum, to chyba na dyrektora.
Nauczyciele wydawali mu się ludźmi małymi, którzy osiągnęli już wszystko, co mogli. On sam zaś widział przed sobą nieskończone możliwości. Hui-gyeong nie zdawał sobie sprawy, że sześć czy siedem lat wcześniej Hyeongsik myślał o sobie dokładnie tak samo. Widząc, że Hyeongsik, który z natury jest jakimś małym człowieczkiem, nie potrafi wysoko skoczyć, że tkwi w gimnazjum już cztery lata i jakby miał tam spędzić całe życie, Hui-gyeong czuł zarówno pogardę, jak i litość. Nie tylko on tak myślał. Wszyscy, którzy próbowali czytać trudne książki, jak Hui-gyeong, doszli do podobnych wniosków. Inni uczniowie już od początku nie darzyli Hyeongsika szacunkiem. Był dla nich po prostu młodym nauczycielem, który jest okropnie miły. Co więcej, śmiali się z jego faworyzowania grupy Hui-gyeonga i szczególnej sympatii do niego. Zaczynali nawet czuć do Hyeongsika niechęć.
Uczniowie z dzieci stali się dorosłymi. Z pierwszoklasistów – czwartoklasistami. Ci, którzy nie mieli żadnej wiedzy, zdobyli wiedzę podstawową. Uczniowie myśleli, że przez ostatnie cztery lata zrobili postępy. Dorośli. Lecz Hyeongsik, od pierwszej klasy aż do teraz, gdy są w czwartej, wydawał im się niezmienny. Uważali, że Hyeongsik oddał im niemal całą swoją wiedzę (jeśli nie całą) i że teraz nie ma już kwalifikacji, by stać wyżej od nich. Dlatego choć na zewnątrz zachowywali się wobec niego tak samo jak dawniej, w sercach stawiali go na równi z sobą lub nawet niżej.