Tellura
← Powrót do powieści

Rozdziały 1–20 (2/6)

Rozdział 2 · 2808 słów · ~15 min czytania

Gospodyni, nakrywając do wieczerzy, otarła ręce w spódnicę i zapytała z dziwnym uśmiechem:

– Co pana Lee sprowadza?

Hyeongsikowi rozszerzyły się oczy.

– Dlaczego?

– Ach, nie ma się co tak przerażać...

– Cóż się stało? – Stanął jak wryty i spojrzał na starą. Rozbawiona jego zaskoczeniem i udawaną obojętnością, zachichotała.

– Jakoś koło trzeciej przyszła jakaś ładna panienka, szukając pana. Uczesana jak pensjonarka, ale jak na nią patrzę, to wygląda jak gisaeng. Czyżby pan też takie znajomości utrzymywał?

– Jaka panienka? Gisaeng? – Hyeongsik kręcił głową, rozwiązując sznurowadła, po czym wszedł na ganek. – W całym Seulu nie ma ani jednej kobiety, która przyszłaby mnie szukać. Musiała się pomylić.

– Aj, udaje pan, że nie wie. Wyraźnie powiedziała: pan Lee Hyeongsik z Pjongjangu.

Hyeongsik usiadł, gapiąc się w niebo.

– I tak nie mam pojęcia, o co chodzi. I nie powiedziała nic więcej...?

– Mówiła, że wróci wieczorem. Wyglądała na bardzo zawiedzioną, jak wychodziła.

– Mówiła, że mnie zna?

– Aj, kogoś obcego by szukała? Proszę wejść, zjeść kolację i czekać. Nabierze pan apetytu.

Hyeongsik w ogóle nie słuchał tych słów. Doprawdy, nie było możliwe, aby jakaś kobieta go szukała. Może kiedyś Kim Seonhyeong lub Yun Sunae miały go odwiedzić, ale teraz? Która kobieta? A już zwłaszcza kobieta wyglądająca jak gisaeng. Hyeongsik postawił przed sobą tacę z jedzeniem, ale myślał i myślał i nie mógł pojąć. Wreszcie pomyślał, że skoro miała przyjść później, to się dowie, gdy się zjawi, i zabrał się do wieczerzy.

Gdy skończył i właśnie zabierał się do czytania gazety, ktoś zastukał do bramy. Stara mrugnęła do niego porozumiewawczo.

– A niech no pan popatrzy – powiedziała i wyszła. Usłyszał: – Pan Lee wrócił? – i za starą weszła młoda kobieta. Ubrana była, jak mówiła stara, w muslinową spódnicę i żakiecik, a włosy miała upięte jak pensjonarka. Hyeongsik milczał, kobieta milczała, a stara, nie pojmując, co się dzieje, stanęła jak słup. Kobieta przez chwilę patrzyła na Hyeongsika, po czym zwróciła się do gospodyni:

– Czy to pan Lee?

– To ten pan jest panem Lee – odparła stara, również bardzo zdziwiona.

– Tak, jestem Lee Hyeongsik. Kim pani jest?

Kobieta wzdrygnęła się, jakby przestraszona, cofnęła się o krok i opuściła głowę. Słońce już zaszło, a w domach zaczynały migotać zapalane lampy. Hyeongsik wyczuł, że musi być w tym jakiś powód. Szybko wstał, zapalił lampę naftową, rozłożył na ganku koc i powiedział:

– Proszę, niech pani wejdzie. Słyszałem, że była pani już wcześniej. Przykro mi, że mnie nie było.

Kobieta podniosła głowę. W oczach miała łzy.

– Czy taka kobieta jak ja, odwiedzając pana, nie zaszkodzi pańskiej reputacji?

– Ależ skądże! Proszę najpierw wejść. O co chodzi...?

Kobieta ukłoniła się z wdzięcznością i weszła na ganek. Służąca, która jej towarzyszyła, również usiadła. Hyeongsik też usiadł. Gospodyni została w swoim pokoju naprzeciwko i bez zapalania światła paliła papierosa, przyglądając się tej scenie.

Hyeongsik przez chwilę przyglądał się twarzy kobiety, która w blasku lampy wydawała się blada, po czym przechylił głowę i zamknął oczy, jakby coś sobie przypominał.

– Nie poznaje mnie pan?

– Cóż... Twarz wydaje mi się znajoma...

– Czy pamięta pan Park Eungjina?

– Co? Park Eungjina? – Hyeongsikowi rozszerzyły się oczy, a słowa uwięzły w gardle. Kobieta upadła na biurko i wybuchnęła płaczem. Z oczu Hyeongsika również pociekły grube łzy. Powiedział żałosnym głosem:

– Ach, to pani Yeongchae! Pani Yeongchae! Dziękuję. Dziękuję, że raczyła pani odszukać takiego niewdzięcznika jak ja. Ach!

Przez dłuższą chwilę oboje milczeli, słychać było tylko szloch kobiety. Służąca również płakała, czepiając się sukni swojej pani.

🙝 🙟

To było już jedenaście czy dwanaście lat temu. W wiosce położonej około dziesięciu li na południe od miasta Anju w Pjonganie Południowym żył człowiek imieniem Park Jinsa. Przez ponad czterdzieści lat był uczonym, tak że w całej okolicy nie było nikogo, kto by nie znał jego nazwiska. Pierwotnie jego ród liczył kilkadziesiąt domów, był to klan yangbanów i posiadaczy, od pokoleń wpływowa siła w całym powiecie Anju. Lecz w czasie zamieszek roku Sinmi (1871) cały ród padł ofiarą okrutnej rzezi pod zarzutem zdrady i tylko dom Park Jinsy cudem ocalał. Potem, jakieś piętnaście czy szesnaście lat temu, Park Jinsa udał się w podróż do Qingów i przywiózł ze sobą kilkadziesiąt rodzajów nowych książek opublikowanych w Szanghaju. Dzięki nim poznał sytuację na Zachodzie i w Japonii i zrozumiał, że Korea nie może tak dalej trwać. Postanowił zainicjować nowy ruch na rzecz cywilizacji.

Najpierw zaczął gromadzić młodych ludzi w swoim pawilonie gościnnym, kazał im czytać książki przywiezione z Szanghaju, a w wolnych chwilach wykładał nowe idee. Jednak w tamtych czasach do uszu ludzi nie docierały takie słowa jak „kolej” czy „parowiec”. Zaczęto nazywać Park Jinsę wariatem, a starsi, którzy początkowo gromadzili się w jego pawilonie, jeden po drugim go opuszczali. Wówczas Park Jinsa zaczął sprowadzać do siebie pojedynczo biedne dzieci, które chciały się uczyć, ale nie miały nauczyciela, i uczyć je. Po trzech, czterech latach liczba uczniów, którzy pobierali u niego naukę, wzrosła do dwudziestu, trzydziestu. Przez ten czas w całości sam pokrywał koszty ich utrzymania, papieru, pędzli i tuszu. Wtedy właśnie w prowincji Pjongan narodził się nowy ruch, w różnych miejscach zaczęły jak grzyby po deszczu wyrastać szkoły i wielu ludzi wylewało łzy. Park Jinsa natychmiast obciął włosy i ubrał się na czarno, a także kazał to zrobić swoim dwóm synom. Obcięcie włosów i noszenie czarnych ubrań było w tamtych czasach aktem ogromnej odwagi. Był to symbol odrzucenia sztywnych zwyczajów, które przetrwały cztery tysiące lat i całkowitego przyjęcia nowości. Następnie wybudował szkołę obok swojego domu, pojechał do Seulu, aby zatrudnić nauczycieli, i sprowadził niezbędny sprzęt. Jednocześnie namawiał mieszkańców wioski, a dzieci i młodzież zachęcał, aby przychodzili do szkoły i uczyli się. Gdy minął rok, zebrało się dwudziestu, trzydziestu uczniów i zatrudniono dwóch dodatkowych nauczycieli. Uczniowie mieli od siedmiu, ośmiu do trzydziestu lat. Oprócz pokrywania kosztów szkoły Park Jinsa nadal utrzymywał kilkunastu młodych ludzi. Lee Hyeongsik był jednym z nich.

W tamtym czasie Hyeongsik stracił rodziców, tułał się bez oparcia i gdy usłyszał, że Park Jinsa uczy biednych, przyszedł do niego. Hyeongsik był bystry, miał prawe serce i talent, a ponieważ jego ojciec był niegdyś przyjacielem Park Jinsy z młodości, chłopiec cieszył się szczególną sympatią. Synowie Park Jinsy byli o cztery, pięć lat starsi od Hyeongsika, ale ustępowali mu w nauce, a zwłaszcza w arytmetyce i języku japońskim uczyli się od niego. Dlatego koledzy żartowali, że Hyeongsik zostanie kiedyś zięciem pana Parka – jedni z przekąsem, drudzy z zazdrością. W naszym mniemaniu pan Park był najlepszym nauczycielem w całym kraju. Córka Park Jinsy, Yeongchae, miała wtedy dziesięć lat, więc teraz musiała mieć dokładnie dziewiętnaście. Park Jinsa, nie zważając na drwiny, posyłał Yeongchae do szkoły, a po powrocie uczył ją „Małej nauki” i „Biografii wzorowych kobiet”. Gdy skończyła dwanaście lat, latem uczył ją również poezji. Park Jinsa był stateczny, życzliwy, surowy, ale i pogodny, tak że młodzi ludzie postrzegali go jednocześnie jako groźnego nauczyciela i serdecznego przyjaciela. Dla świata poświęcił swój majątek, swój dom, swoje ciało i duszę, gotów był oddać nawet życie. Lecz ludzie z jego wioski, zamiast być wdzięczni za jego wysiłek, wyśmiewali go, nazywając wariatem.

Po sześciu, siedmiu latach takiego życia skończył się jego skądinąd niezbyt wielki majątek, zaczęło brakować na chleb powszedni. Nie było już żadnego sposobu na prowadzenie szkoły. Wówczas Jinsa osobiście odwiedzał bogatych w mieście i wysyłał do nich ludzi, błagając, aby przejęli finansowanie szkoły. Pragnął oddać w czyjeś ręce szkołę, w którą włożył cały swój majątek i całą swą energię, dla dobra świata. Lecz nikt nie wystąpił z ofertą: „Ja się tym zajmę”. Przeciwnie, śmiali się: „Skoro nie ma co jeść, to takie rzeczy robi”. Park Jinsa, który nie miał jeszcze sześćdziesiątki, posiwiał prawie całkowicie. Gdy zabrakło jedzenia, uczniowie zgromadzeni w pawilonie rozproszyli się na wszystkie strony. Zostali tylko Hong Mo, najstarszy z nich, i Lee Hyeongsik, najmłodszy. Hyeongsik miał wtedy szesnaście lat.

Jesienią tego roku w jednym z bogatych domów odległym o dziesięć li wydarzyła się kradzież z włamaniem. Włamywacz dźgnął nożem gospodarza w bok i zrabował około pięciuset wonów w gotówce. Tym włamywaczem był Hong Mo, który mieszkał w pawilonie Park Jinsy. Nie mogąc patrzeć na niedolę swojego dobroczyńcy, Park Jinsy, poszedł tam początkowo tylko po to, aby trochę postraszyć i wyciągnąć pieniądze. Gdy gospodarz zaczął się zachowywać zbyt bezczelnie i zagroził, że zgłosi sprawę żandarmerii, Hong Mo zabił go. Wróciwszy, wyłożył pieniądze.

Park Jinsa, przerażony, zawołał:

– Człowieku, dlaczego to zrobiłeś? Tym, którzy pilnie pracują, niebo daje jeść i pić... Ach, dlaczego to zrobiłeś? – Kazał mu natychmiast wziąć pieniądze z powrotem, iść i przeprosić. Lecz Hong Mo został schwytany po drodze. Tego samego ranka Park Jinsa wraz z trzema synami został aresztowany pod zarzutem napadu, morderstwa, podżegania i współudziału. W domu Park Jinsy zostali tylko dwie synowe, Yeongchae i Hyeongsik. Matka Yeongchae zmarła niecałe dwa miesiące po jej urodzeniu.

Później zatrzymano także kilku uczniów mieszkających w pawilonie Park Jinsy. Hyeongsik został wezwany jako świadek, ale po dwóch dniach wypuszczono go na wolność.

Po kilku miesiącach ogłoszono wyrok: Hong Mo i Park Jinsa – dożywocie, synowie Park Jinsy – piętnaście lat więzienia, inni – siedem lub pięć lat. Wszyscy trafili do więzienia w Pjongjangu.

Tak oto obie synowe, nie mając innego wyjścia, wróciły do domów rodzinnych. Yeongchae pojechała do rodziny matki. Hyeongsik znów został bez oparcia i niczym rzęsa wodna błąkał się po zimnym, pustym świecie. Potem parę razy pisał listy do więzienia w Pjongjangu, ale listy nie dochodziły i nie otrzymywał odpowiedzi. W zeszłym roku latem pojechał do Anju. W domu Park Jinsy jacyś obcy ludzie grali w go i śmiali się. Teraz, po siedmiu latach, spotkali się.

🙝 🙟

Hyeongsik, pogrążony w tych myślach, które przemknęły mu przez głowę jak błyskawica, otarł łzy i spojrzał na Yeongchae, która szlochała, leżąc przed nim. Dziewczynka, która dziesięć lat temu śmiała się radośnie, wieszała mu się na ramionach, ciągnęła za rękę i wołała „oppa”, już stała się dorosłą kobietą. Cóż to była za burza, którą przeszła przez te siedem, osiem lat?

Hyeongsik, choć był mężczyzną, spędził ostatnie siedem, osiem lat w trudzie i łzach. Cóż dopiero ta słaba, młoda kobieta! Jakże musiała cierpieć i boleć? Hyeongsik pragnął dowiedzieć się, co przeżyła. Potrząsnął ramieniem płaczącej Yeongchae.

– Nie płacz. Proszę, opowiedz mi. No, usiądź.

Sam Hyeongsik, nakazując jej, by nie płakała, nie mógł powstrzymać łez. Płacz Yeongchae był więc rzeczą całkowicie zrozumiałą.

– No, proszę wstać.

– Tak, ale łzy same płyną...

– ...

– Gdy pana widzę, wydaje mi się, że widzę zmarłego ojca i braci – powiedziała i znów upadła, szlochając. „Zmarłego!”. A więc Park Jinsa i jego trzej synowie w końcu umarli. Stracili dom, stracili majątek, w końcu stracili życie. Czy córka tego błogosławionego domu, który uratował biednego Hyeongsika, po zaledwie czterech, pięciu latach szczęścia, też stała się nieszczęśliwa? Jak można ufać sprawom tego świata? Nie można ufać nawet życiu młodego człowieka, a cóż dopiero pieniądzom i pozycji, które są niczym bańka mydlana. Skoro Park Jinsa umarł, to zmarł w więzieniu. Czy będąc w tym samym więzieniu, spotkał się choć ze swoimi synami? Kto podał mu łyżkę wody w chwili śmierci? Kto zamknął mu oczy? Czy jego samotne ciało, owinięte w matę, stało się strawą dla wron? Kto po jego śmierci smuciłby się? Gdy jego trumna wyruszała na odległy cmentarz Pukmang, kto wylewał łzy? Świat, który płakał nad nim, już o nim nie pamięta, a przeciwnie, prześladuje i szydzi z jego krwi. Jeśli niebo ma sens, to jego brak serca jest godny potępienia. Jeśli niebo nie ma sensu, to nie można ufać ludzkiemu losowi.

– Jak to? Więc pan Jinsa nie żyje?

– Tak. Dwa lata po uwięzieniu ojciec zmarł. A piętnaście dni po jego śmierci obaj starsi bracia również odeszli.

– Jak... jak to możliwe?

– Nie znam dokładnych szczegółów. W więzieniu mówią, że zmarli na chorobę. Ale od jednego ze strażników słyszałam, że najpierw ojciec zmarł z głodu, potem najstarszy brat też zagłodził się na śmierć, a w dniu śmierci najstarszego brata młodszy brat powiesił się – powiedziała, po czym łzy znów chwyciły ją za gardło. Hyeongsik również mimowolnie głośno zapłakał.

Gospodyni z początku sądziła, że to jakaś obrzydliwa dziewczyna, która przyszła naciągnąć Hyeongsika. Lecz słuchając rozmowy, zrozumiała, że musi być z dobrego domu i że jej los jest opłakany. Płakała sama w swoim pokoju, po czym wyszła na ulicę, kupiła lód i gruszkę, wróciła i potrząsnęła Yeongchae.

– Hej, niech pani wstanie i napije się wody z lodem. Pani się lepiej poczuje. A co będzie, jak się pani tak rozpłacze? Trzeba to znieść, to los. Ja też owdowiałam młodo, straciłam dorosłe dziecko... I jakoś żyję. Być sierotą to nic w porównaniu z byciem wdową. A pani jest młoda, całe życie przed panią, po co się martwić? No, niech pani przestanie płakać i napije się wody. I zje gruszkę – powiedziała, po czym pobiegła do kuchni, przyniosła zardzewiały nóż i zaczęła obierać gruszkę. – Słuchaj no pan, zamiast pocieszać, pan jeszcze bardziej płacze...

– A jak mam nie płakać, skoro serce mi pęka? To córka mojego dobroczyńcy, który utrzymywał mnie przez cztery, pięć lat. A ten dobroczyńca umarł w więzieniu za niesłuszne oskarżenie, a jego synowie poszli za ojcem. Z całej jego krwi pozostała tylko ta jedna osoba. Przez siedem, osiem lat nie wiedziałem, czy żyje, czy umarła, a teraz spotykam ją w takich okolicznościach. Jak mam się nie smucić?

– No tak, smutno, ale płaczem nic się nie zmieni – powiedziała, podała obraną gruszkę i jedną ręką objęła Yeongchae, podnosząc ją. – Trudy w młodości to podstawa szczęścia. Niech się pani tak nie martwi i zje tę gruszkę.

Yeongchae, wzruszona serdecznymi słowami, otarła łzy i wzięła gruszkę. Hyeongsik znów spojrzał na jej twarz. Teraz, gdy się przyjrzał, dostrzegł w niej rysy sprzed lat. Szczególnie te duże oczy przywodziły na myśl Park Jinsę. Yeongchae również spojrzała na Hyeongsika. Wydawało jej się, że twarz mu się nieco wydłużyła, pod nosem pojawił się wąsik, ale ogólny wygląd pozostał ten sam. W sercach dwojga, patrzących na siebie, obrazy sprzed dziesięciu lat przesuwały się jak w kinie: szczęśliwe chwile, chwila, gdy Park Jinsa był wyprowadzany w kajdanach, a cały dom szlochał, potem jak domownicy jeden po drugim się rozchodzili, a dom Park Jinsy, trwający od pokoleń, upadł, a w końcu dzień rozstania, gdy Hyeongsik powiedział do Yeongchae: „Nie wiem, kiedy znów się zobaczymy. Nie usłyszę już od ciebie słowa »oppa«”. A Yeongchae przytuliła się do jego piersi, wołając: „Nie idź! Chodź ze mną!” – te wszystkie obrazy przesuwały się wyraźnie, jakby działo się to wczoraj. Hyeongsik zaczął wypytywać Yeongchae o to, co przeżyła.

🙝 🙟

Gospodyni i Hyeongsik tak usilnie namawiali, że Yeongchae otarła łzy, usiadła, napiła się wody z lodem i zjadła gruszkę. Jej oczy i policzki, zaczerwienione od płaczu, wydawały się jeszcze bardziej żałosne i urocze. Hyeongsik mimowolnie pomyślał o Seonhyeong. Pod względem urody twarzy i miłości rodziców nie różniły się od siebie, ale dlaczego losy tych dwóch kobiet były tak odmienne? Jedna ma rodziców, dom, majątek, spokojnie chodzi do szkoły, w przyszłym roku wybiera się do Stanów Zjednoczonych. Druga nie ma rodziców, braci, domu, nie ma gdzie się podziać, dnie i noce spędza we łzach. Gdyby Seonhyeong zobaczyła los Yeongchae, z pewnością pomyślałaby, że to kobieta z innego świata. To znaczy, uznałaby, że ona sama nigdy nie może stać się kimś takim jak Yeongchae, a Yeongchae nigdy nie może stać się kimś takim jak ona. Albo też pomyślałaby, że ona sama jest szczególnie pobłogosławiona przez niebo, a Yeongchae szczególnie przez niebo przeklęta i ukarana. Dlatego bogaci uciskają biednych i patrzą na nich z góry, uważając, że biedni nie mogą stanąć z nimi twarzą w twarz. Gdy widzą na ulicy żebraków drżących z głodu, ci, którzy żyją w swoim mniemaniu dostatnio, traktują ich jak psy czy świnie, plują na nich i kopią. Ale gdzież jest żebrak, który nie miałby bogatych przodków? I gdzie bogacz, który nie miałby wśród przodków żebraka? Patrząc na tych bogatych, można by pomyśleć, że są bogaci od początku świata i będą aż do jego końca. A jednak ich przodkowie nieraz jako żebracy u bram innych bogaczy walczyli z psami o zimny ryż. I nie minie wiele czasu, a ich potomków również spotka taki los.

Któż, patrząc na Park Jinsę siedem, osiem lat temu, mógł przypuszczać, że jego córka po siedmiu, ośmiu latach znajdzie się w takiej sytuacji?

Wszyscy jesteśmy ludźmi. Cóż znaczy być bogatszym? Cóż znaczy być szlachetniejszym? To jak stać na maleńkim kamieniu i patrzeć z góry na innych, mówiąc: „Wy tam, jestem od was wyższy!”. I cóż z tego, że jest się wyższym? A kamień, na którym się stoi, wczoraj należał do kogoś innego, a jutro będzie należał do kogoś innego.

Czyż podanie żebrakowi łyżki zimnego ryżu nie jest prośbą, aby w przyszłości potomkowie żebraka tak samo postąpili z potomkami dającego? A może, przeciwnie, dzisiejsze odpędzanie i wyśmiewanie żebraka jest prośbą, aby w przyszłości potomkowie żebraka tak samo postąpili z naszymi potomkami? Któż to wie? Za kilka lat Yeongchae może stać się bogata i szlachetna, a Seonhyeong biedna i nędzna. Myśląc o tym, Hyeongsik otworzył usta.

Komentarze