—„Cóż się stało?” — zapytał.
☙
Wyobraził sobie radość Hyeongsika i niczym ktoś prowadzący drugiego na wspaniałe widowisko, jakiego ten jeszcze nie widział, poprowadził Hyeongsika do domu Gyewolhyang w Dabanggol. Hyeongsik od razu, gdy tylko skręcili za róg Jonggaku, wiedział, że Useon ciągnie go do domu Yeongchae. A kiedy Useon go tam prowadził, widząc jego radość, pomyślał, że wydarzyło się coś dobrego, i że to dobre coś dotyczy zapewne ocalenia Yeongchae. Pomyślał jednak: „Już za późno”. Yeongchae nie była już dziewicą. A potem przypomniał sobie wczorajszy wieczór: Yeongchae i Seonhyeong, ubrane na biało, śmiejące się, każda wyciągająca jedną rękę, mówiące: „Proszę ująć moją dłoń. Tak”, po czym ciało Yeongchae nagle się zmieniło. Co gorsza, twarz Yeongchae stała się upiornie przerażająca, a ona ochlapała go własną krwią, która pociekła jej z ust. Obaj dotarli przed bramę. Useon spojrzał na Hyeongsika, uśmiechnął się szeroko i rzekł:
— Ten lampion z latarnią imienia Gyewolhyang przetrwa tylko do dziś.
Po czym uderzył lampion kilkakrotnie parasolką.
— Ha! I tak dziś wieczorem ktoś przyjdzie szukać Gyewolhyang, by się zabawić. Ale cóż za widok, gdy przyjdzie i nie zastanie jej, będzie musiał wracać z kwitkiem! — i znów trzasnął parasolką w daszek lampionu, jakby chciał go rozbić, po czym zaśmiał się głośno. Lampion, jakby z bólu, zaskrzypiał i zatańczył, kołysząc się.
Hyeongsik pomyślał tylko w duchu: „A jak się stłucze?”, ale nie powiedział ani słowa, nawet się nie uśmiechnął. Useon, widząc, że twarz Hyeongsika nie wyraża radości, nieco zniechęcony, udał obojętność i zawołał donośnym głosem: „Chodź tu!”. Z służbówki wyszła stara niania, karmiąca właśnie dziecko piersią, poprawiając odzienie.
— Panienko? Proszę wejść? Co znaczy to „chodź tu”? Niech panowie wchodzą! — powiedziała.
Hyeongsik pomyślał: „Bywa tu często”. I choć przez chwilę podejrzewał, że Useon również złamał cnotę Yeongchae, zaraz odrzucił tę myśl. Useon, udając, że uderza nianię parasolką, rzekł:
— Jeszcze nie wołasz „stary pan”, tylko „panienka”? — pokazał szerokie przednie zęby i parsknął śmiechem.
— Czy panienka jest? — spytał Useon.
— Pani wyjechała dzisiejszym porannym pociągiem do Pjongjangu!
Useon był zaskoczony. Hyeongsik również. Szczególnie Useon, jakby całkiem stracił ducha, pokręcił głową:
— Czemu? W jakiej sprawie?
— Nie wiem, skąd mam wiedzieć? Wczoraj wróciła po jedenastej... Potem przez chwilę słychać było płacz... Później zasnęła i nie wiem, co się działo... Dziś rano pani kazała sprowadzić rikszę. Myślałam, że pani gdzieś jedzie na przyjęcie... Ale na przyjęcie za wcześnie... Pomyślałam sobie: „A, pewnie przejażdżka łódką na Nodeul”. A tu proszę, pani powiedziała, że jedzie do Pjongjangu pociągiem o wpół do dziesiątej — wyrecytowała niania płynnie.
Hyeongsik, zdziwiony, pomyślał: „A więc nie była już dziewicą”, i przyjrzał się twarzy niani. W jej oczach czaiło się podejrzenie. Hyeongsik myślał: „Pjongjang! Po co pojechała do Pjongjangu?”. Gdy niania, słysząc płacz dziecka z pokoju, miała już wejść do środka, Useon ściszył głos:
— Czy ktoś przychodził rano?
— Nikt nie przychodził. A, — wskazała dwa domy dalej — pani z tamtego domu wpadała, zapraszała do łaźni — po czym weszła do pokoju i krzyknęła: „Nie płacz!”, a potem rozległ się odgłos klapsa.
Hyeongsik pomyślał: „Taka potulna wobec nas, a tak sobie poczyna z dzieckiem w pokoju”. Useon, rysując coś parasolką na ziemi, rzekł do Hyeongsika:
— Tak czy siak, wejdźmy. Stara będzie wiedzieć — zdjął słomkowy kapelusz i wszedł pierwszy. W jego głosie nie było już dawnej wesołości. Hyeongsik poszedł za nim. Przypomniał sobie, jak wczorajszego wieczoru stał na tym dziedzińcu i znosił wzgardę starej. Uśmiechnął się lekko. Dziś był o wiele spokojniejszy. To Useon wydawał się teraz bardziej niespokojny niż Hyeongsik.
W pokoju nie było nikogo. Na ganku, podłożywszy pod głowę drewnianą poduszkę, chrapał głośno „stary dziad”, jak go nazwała staruszka, przerwawszy czytanie jakiejś książki. Useon dobrze znał tego „starego dziada”. Był to niegdyś syn pewnego bogacza z Pjongjang Oeseong, który pisywał wiersze i pięknie śpiewał. Przed trzydziestu, czterdziestu laty był znanym hulaką w Pjongjang Seongnae. Lecz po ponad dziesięciu latach rozwiązłego życia stracił niemały majątek i, jak mówi przysłowie, nie zostało mu nic oprócz „jednego”. I tak, bezradny, trafił do domu starej, u której niegdyś siadywał na kolanach, nucąc „eheo dongdong”. Minęło już dziesięć lat, odkąd został gościem, nie wiadomo — rezydentem czy mężem. Z początku kłócił się ze starą od czasu do czasu, a gdy był bardzo zły, krzyczał: „Ty bezecna!”. Lecz od dwóch, trzech lat i to mu się nie udawało. Co trzy dni słyszał od starej: „Idźże i zdechnij!”, on zaś tylko rechotał i mówił: „To grzech”, nie śmiejąc się sprzeciwić. Stara jednak na ogół traktowała „starego dziada” życzliwie. A co szczególnie godne uwagi, na noc sama słała mu posłanie i kładła go w cieplejszym miejscu pod ścianą.
Useon, nie wahając się, wszedł w butach na ganek i uderzając parasolką w podłogę, zawołał nie wiadomo do kogo: „Halo? Halo?”. Hyeongsik stał tam, gdzie wczoraj, i patrzył na pokój Yeongchae, dokładnie tak jak wczoraj. Wszystko zostało po staremu, pomyślał. Lecz nie dręczył się tak jak poprzedniego wieczoru.
☙
Widząc, że nikt nie odpowiada, Useon tym razem zaczął głośno tupać i walić parasolką w podłogę, podnosząc głos, jakby z gniewem:
— Halo! Stara! — zawołał. Okrzyk „Stara!” wydał się Hyeongsikowi zabawny i parsknął śmiechem. Po chwili z kąta dziedzińca wyszła staruszka, poprawiając pasek spódnicy.
— A, to pan Sin Jusa! Cóż to za awantura, jak ktoś jest w wychodku? — weszła, przyglądając się Hyeongsikowi. „To ten, co wczoraj wieczorem pytał o pannę Wolhyang”, pomyślała. „A więc to posłaniec pana Sin Jusa”. Hyeongsik również pomyślał: „Pogardziłaś mną wczoraj”. Stara, jakby Hyeongsik nie był ważną figurą, weszła na ganek i rzekła do Useona z poufałością:
— Jak to wcześnie pan przyszedł! — po czym kopnęła nogą „starego dziada” i krzyknęła, — Hej, wstawaj! Goście przyszli! a jeśli ci się tak chce leżeć, to właźże do ziemi! — i znów kopnęła jego drewnianą poduszkę. Poduszka zrzuciła leżącą obok książkę i potoczyła się w drugi kąt, uderzyła o ścianę i stanęła dęba. „Stary dziad”, uderzając wyłysiałą głową o podłogę, zerwał się gwałtownie:
— Hę, cóż to za maniery! — nie zwracając uwagi na Useona, wstał i wszedł do swego pokoju.
Patrząc na „starego dziada”, Hyeongsik pomyślał o swoim zmarłym dziadku. Przypomniał sobie, jak jego dziadek, niegdyś zamożny, roztrwonił cały rodowy majątek; synowie pomarli przed nim, a on, wnuk, przebywał w Japonii. Dziadek, w małej, zapadniętej lepiance, znosił pogardę od macochy Hyeongsika, która niegdyś była gisaeng. Hyeongsik pomyślał jednak, że jego dziadek był człowiekiem szlachetniejszym od tego „starego dziada”.
Useon, jakby zniecierpliwiony, spytał: „A więc pani wyjechała do Pjongjangu?”. Stara, nie odpowiedziawszy, weszła najpierw do pokoju Yeongchae i patrząc na Useona, rzekła: „Niechże pan tu wejdzie, bo dom się zawali!”. Useon na to:
— Chodź tu — zawołał Hyeongsika ze znaczącym uśmiechem, sam zdjął buty i wszedł do pokoju.
Hyeongsik zrobił krok w stronę pokoju, ale na widok inkrustowanej szafy, gayageum w tęczowym pokrowcu i różowej moskitiery wiszącej w nagłówku, nagle poczuł nieprzyjemny ucisk. Zawahał się, czy zdjąć buty, po czym uśmiechnął się:
— Ja usiądę tutaj — i usiadł na progu.
Useon na to:
— Wejdźże. Od dziś ty jesteś panem tego pokoju — wstał i pociągnął Hyeongsika za rękaw. Hyeongsik nagle poczerwieniał. Useon pomyślał: „Jeszcze dziecko z niego” i ciągnął go za ramię. Staruszka, widząc, że Useon traktuje Hyeongsika po przyjacielsku, zdziwiła się po raz pierwszy, a słysząc „od dziś ty jesteś panem”, zdziwiła się po raz drugi, wytrzeszczyła oczy, ale jako osoba obyta, roześmiała się sztucznie, wstała i rzekła:
— Niechże pan wejdzie. Nie wiedziałam, kim pan jest... Wczorajszego wieczoru zrobiłam głupstwo... bo ubrał się pan zbyt skromnie — powiedziała.
Hyeongsik, zawstydzony i z bijącym sercem, pomyślał: „Ha, teraz wiesz, kim jestem?” i dał się namówić, wchodząc do pokoju. Usiadłszy, znów rozejrzał się po pokoju, jakby chciał uniknąć wzroku starej. „Fałdy moskitiery są takie, jak wczoraj, więc Yeongchae spała wczoraj bez moskitiery”, pomyślał. A gdy wyobraził sobie, jak Yeongchae oparta o ścianę nie mogła zasnąć i cierpiała, mimowolnie poczuł smutek. Jego wzrok powędrował od moskitiery do ściany z drzwiami. Hyeongsik wzdrygnął się. Na ścianie wisiała rozdarta spódnica. W jego głowie zakręcił się obraz z Cheongnyangni. Na przedzie spódnicy widniały plamy krwi. Hyeongsik stłumił mimowolny, drżący oddech i zacisnął mocno usta. Pomyślał: „I ja tak samo jak Yeongchae przygryzam wargi” i oderwał wzrok od spódnicy (nie mogąc dłużej na nią patrzeć). Przypomniał sobie, jak w tramwaju jadącym do Dongdaemun, Yeongchae zakrywała rozdarcie na spódnicy, i pomyślał wtedy, że nawet w takiej chwili kobieta zachowuje pozory. Tuż pod spódnicą wpadł mu w oko strzęp zakrwawionej jedwabnej chustki, ale nie wiedział, co to jest. W jego dotąd spokojnej piersi zaczęła się budzić gorąca burza. Myśl: „Po co pojechała do Pjongjangu?” dręczyła go, jakby kryła w sobie coś strasznego. Hyeongsik pragnął, by Useon jak najprędzej zapytał starą o powód wyjazdu Yeongchae do Pjongjangu. Useon zapalił papierosa i rzekł:
— Powiedzże mi, gdzie właściwie pojechała panienka? — niełatwo mu było powiedzieć „Wolhyang”, a „pani Yeongchae” mogłoby być dla starej niezrozumiałe, więc użył ogólnikowego „panienka”. Stara, wiedząc, że Useon żartuje, nie roześmiała się.
— Powiedziała, że jedzie na chwilę do Pjongjangu, i dziś rano wyleciała jak burza. Mówiła, że dawno nie była na grobach ojca, więc skoczy na jego mogiłę — odparła stara, myśląc, że obaj nic nie wiedzą o wczorajszych wydarzeniach. I że Useon przyprowadził kolegę, by się zabawić. Ów nowy znajomy pewnie słyszał o Wolhyang i chciał ją poznać, dlatego przyszedł wczoraj, ale trafił po próżnicy. Widząc jej, starej, niepozorny wygląd, pomyślał może, że nie udostępnia Wolhyang, więc dziś przyprowadził Useona, który zna Wolhyang. I pomyślała: „Taki nędzny, a w gisaeng się zabawiać”.
Gdy Hyeongsik usłyszał, że Yeongchae pojechała do Pjongjangu na grób ojca, pomyślał o Parku Seonsaengu, który zmarł w więzieniu. Lecz zanim zdołał sobie dokładnie wyobrazić jego twarz, słowo „grób” w sformułowaniu „pojechała na grób ojca” ścisnęło go za serce niewypowiedzianym przerażeniem. Hyeongsik nagle wykrzyknął: „Grób!”. Na ten dźwięk Useon i stara spojrzeli na jego twarz. W jego oczach wyraźnie malowało się zdziwienie i strach. Stara, jakby przypomniawszy sobie coś, wstała i poszła do drugiego pokoju.
☙
Useon również pomyślał, że nagły wyjazd Yeongchae do Pjongjangu ma jakieś ukryte znaczenie. Spojrzał na starą, która wstała i szła do swego pokoju. Pomyślał, że tylko ta stara może wyjaśnić tajemnicę tego „grobu”. A fakt, że stara nagle wstała i poszła do swego pokoju, był najważniejszym wydarzeniem dla wyjaśnienia tej tajemnicy. Oczy Hyeongsika i Useona utkwiły w drzwiach, za którymi zniknęła staruszka. Obaj wstrzymali oddech, jakby czekali na jakieś wielkie wydarzenie. Letnie słońce zalewało dziedziniec żarem, jakby lada chwila miał buchnąć z ziemi płomień. Promienie odbijały się od dachówek, a z sufitu buchało wilgotne gorąco. Na plecach Hyeongsika, który dziś rano włożył nową ramię z ramii, pojawiły się plamy potu. Useonowi także pot kroplił się na czole, ale nie próbował go otrzeć ani oganiać się słomkowym kapeluszem. W szklanej pułapce na muchy, stojącej pod szafą, uwięzło cztery, pięć much. Próbowały wypełznąć po ściance, ale ślizgały się i spadały. Skądś, obudzona z drzemki, wybiegła łaciata kotka, podeszła do pokoju Yeongchae, ziewnęła, przeciągnęła się i spojrzała na Hyeongsika i Useona.
Po chwili staruszka wyszła, trzymając w ręku list w kopercie, i zwracając się do Useona:
— Wolhyang, gdy pociąg już miał odjeżdżać z dworca, dała mi to i powiedziała, żebym oddała panu Lee Hyeongsikowi, jeśli ktoś o takim imieniu przyjdzie — podała list Useonowi i zaraz spojrzała na Hyeongsika. Gdy stara otrzymała ten list na dworcu, pomyślała, że ten „Lee Hyeongsik” to pewnie jakiś klient Wolhyang, i dziwiła się, że skoro Wolhyang specjalnie pisze do niego list, musi być z nim blisko, a ona nic o tym nie wie. Lecz pociąg szybko odjeżdżał, nie zdążyła dokładnie wypytać, pomyślała więc, że dowie się od kogoś. Potem, widząc, że Useon i Hyeongsik zachowują się, jakby martwili się o Yeongchae, a zwłaszcza dostrzegłszy niezwykły niepokój na twarzy Hyeongsika i jego zdziwienie na słowo „grób”, pomyślała: „A może to właśnie ten Lee Hyeongsik?” i przyniosła list. I gdy podawała go Useonowi, zarazem ukradkiem spojrzała na twarz Hyeongsika. Hyeongsik, widząc na kopercie, którą trzymał Useon, bardzo znajomym pismem napisane: „Do rąk własnych pana Lee Hyeongsika”, wydał okrzyk zdziwienia: „Ach!”, po czym wyrwał list z rąk Useona i obejrzał tył koperty. Lecz na odwrocie napisane było tylko „Dnia 29 czerwca, rano” i nic więcej. Ręka Hyeongsika trzęsła się. Useon również, myśląc: „To musi coś znaczyć”, wstrzymał oddech. Stara, widząc zdumione twarze obu, zdziwiła się również, myśląc: „Co się dzieje?”. I zaczęła podejrzewać, że wyjazd Wolhyang do Pjongjangu ma jakiś głębszy sens. Dziś rano Wolhyang wstała wcześnie, bez śladu wczorajszego smutku, umyła się, nałożyła puder, spryskała perfumami, ubrała się w spódnicę i żakiet z ramii jak uczennica. Poszła do pokoju starej, która jeszcze nie wstała z posłania, i uśmiechając się promiennie, rzekła:
— Mamo, wczoraj wieczorem zachowałam się źle. Przespałam się i pomyślałam, że nie ma głupszej rzeczy.
Stara, która zasnęła pełna niepokoju, uradowała się ogromnie, ujęła dłoń Wolhyang i rzekła:
— Ano właśnie. Dobrze przemyślałaś. Cieszę się. — I pomyślała: „Teraz już spokój. Od dziś będzie znów przyjmować gości” i uradowała się podwójnie.
Wtedy Yeongchae, jakby z wahaniem, milczała przez chwilę, po czym rzekła:
— Mamo, chciałabym pojechać na jakiś czas do Pjongjangu. Pojadę i od dawna odwiedzę grób ojca, i trochę się przewietrzę...
Starą ucieszyło, że Yeongchae zmieniła swój smutny, uparty nastrój, a także obudziło się w niej nieco uczucia, gdy wczoraj wieczorem tuliła płaczącą Wolhyang — choć po nocy wywietrzało ono w trzech czwartych. Pomyślała też, że dobrze będzie spełnić jej małe życzenie, i rzekła:
— No to jedź. Minęły już trzy miesiące, pewnie chciałaś pojechać. Odwiedź znajomych do woli, zabaw się trzy, cztery dni i wracaj.
Sama odprowadziła ją na dworzec, kupiła bilet drugiej klasy, prowiant i nawet sporo papierosów w złotej oprawce, a na dodatek poleciła: „Jak już będziesz, pozdrów tam tego i owego. Powiedz, że jestem bardzo zajęta, więc nawet nie napisałam”. Była więc przekonana, że Wolhyang wróci za dwa, trzy dni, uśmiechnięta i radosna. Lecz teraz, widząc, jak Useon i Hyeongsik ogromnie się zdziwili na widok listu, poczuła ukłucie w sercu, bo wyjazd Wolhyang do Pjongjangu zdawał się kryć coś głębokiego i strasznego. Starej nagle przyszła na myśl Wolhwa sprzed pięciu lat, i to, że Wolhyang zawsze nosiła po niej żółty, jadeitowy pierścień, pomyślała o wczorajszym wydarzeniu w Cheongnyangni i wytrzeszczyła oczy:
— Dlaczego Wolhyang pojechała do Pjongjangu? — spytała, zadając pytanie, które obaj mężczyźni chcieli zadać jej.
Widząc Hyeongsika, który siedział nieruchomo, gapiąc się na list, Useon, nie mogąc opanować niepokoju, rzekł:
— Hej, otwórz ten list.
Hyeongsik drżącą ręką chwycił brzeg koperty. Lecz nie śmiał jej otworzyć. Jego ręka trzęsła się coraz bardziej, a mięśnie twarzy napinały się. Useon naglił:
— Szybko, szybko! — i ponaglał do otwarcia koperty. Stara, myśląc: „Co z tego wyniknie?”, patrzyła tylko na rękę Hyeongsika trzymającą brzeg koperty. Piersi całej trójki falowały pod cienkimi letnimi ubraniami, a na plecach wystąpił pot. Kot, który stał w drzwiach i zaglądał do pokoju, zobaczył wróbla na dachu, miauknął i pognał. Drżąca ręka Hyeongsika w końcu rozerwała brzeg koperty. Dźwięk rozdzieranego papieru odbił się w piersiach całej trójki niczym wystrzał armatni.
☙
W drżącej dłoni Hyeongsika spoczął list. A rozdarty brzeg koperty upadł na jego kolana. Stara, nie wstając, przesunęła się bliżej Hyeongsika, Useon zaś pochylił ciało i głowę ku ramieniu Hyeongsika. Serce Hyeongsika waliło jak młotem, a oczy Useona i starej, nieruchome jak ze szkła, wbiły się w litery, które Hyeongsik, kartka po kartce, rozwijał. Hyeongsik, jakby powstrzymując smutek, kilka razy wzruszył ramionami i zaczął czytać list. List napisany był płynnym, ozdobnym pismem dworskim. Wszystkie nerwy Useona i starej skupiły się w uszach i oczach. Hyeongsik pominął nagłówek: „List do rąk własnych pana Lee Hyeongsika” i zaczął od treści właściwej.